Sint-Maarten, het kinderfeest van het Noorden

Martinus was een Romeinse soldaat. Voor de poorten van Amiens, op een winteravond, snijdt hij zijn mantel in twee om de helft aan een bedelaar te geven. Hij wordt daarna bisschop van Tours, en een van de populairste heiligen van Noord-Europa. Zijn feestdag valt op 11 november.

Het is een kanteldatum in de boerenkalender: de oogst is binnen, de pachten worden vernieuwd, de dagen zijn kort. Het kinderfeest heeft zich precies op dat punt van het jaar genesteld, waar de nacht vroeg valt en een lantaarn zin heeft.

Omdat dat is wat hier groeit. De voederbiet is bij uitstek de teelt van het Noorden, ze wordt precies in dit seizoen geoogst, en ze is groot en stevig genoeg om uitgehold, met motieven doorboord en aan het einde van een stok gedragen te worden.

Het gebaar is hetzelfde als dat van de halloweenpompoen, en het is in de streek veel ouder. De kinderen hollen ze uit in de klas of thuis, rijgen ze aan een touwtje of een steel, en de stoet vertrekt als het donker is.

De kinderen verzamelen bij het vallen van de avond, lantaarns aan, en trekken zingend door het dorp of de wijk. Op veel plaatsen opent een Sint-Maarten te paard de stoet. Bij aankomst worden brioches en snoep uitgedeeld, soms warme chocolademelk.

De liedjes verschillen van gemeente tot gemeente, en dat is normaal: ze worden doorgegeven via de school en de familie, niet via een boek. Wat niet verschilt, is het uur, de nacht, en het feit dat het een kinderfeest is dat de volwassenen begeleiden zonder er het onderwerp van te zijn.

In de dorpen van het Vlaamse binnenland, in de streek rond Duinkerke, en in een deel van het nabijgelegen Belgische Henegouwen. Duinkerke en zijn buurgemeenten organiseren stoeten die veel volk op de been brengen.

In Rijsel zelf is het feest bijna verdwenen. Het overleeft hier en daar, gedragen door een school of een wijkcomité, maar een Rijselaar van dertig heeft een goede kans er nooit van gehoord te hebben. Het is een van die tradities die aan de poort van de grote stad zijn blijven staan.

Niets vastgelegds, in tegenstelling tot Kerstmis. Men eet wat men in november eet in het Noorden: gerechten die sudderen, carbonade, hochepot, witloof. De brioche van de stoet is het enige gebak dat aan de datum verbonden is.

Het is ook het moment van het jaar waarop de kaarten veranderen. De zomergerechten verdwijnen, de stoofpotten keren terug, en het is het seizoen waarin een estaminet weer wordt waarvoor het gemaakt is: een warme plek als het buiten donker is. De novemberkaarten van onze acht huizen staan op de gids van de estaminets van Rijsel.